Χορτοφαγική διατροφή σε παιδιά, γίνεται;

Χορτοφαγική διατροφή σε παιδιά, γίνεται;

Οι χορτοφαγικές διατροφές μπορούν να κατηγοριοποιηθούν βάση των ζωικής προέλευσης προϊόντων που επιτρέπονται (γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγό ή μόνο γαλακτοκομικά προϊόντα ή μόνο αυγό).

Γενικά, οι μελέτες που έχουν γίνει σε χορτοφάγους και vegan έδειξαν πολλαπλά θετικά οφέλη, όπως μειωμένο κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη, παχυσαρκία και καρδιαγγειακά. Ωστόσο, εξαιτίας του περιορισμού των τροφικών επιλογών, πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή για συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά, παραδείγματος χάριν:

  • πρωτεΐνη,
  • ασβέστιο,
  • βιταμίνη D,
  • βιταμίνη Β12, ιώδιο και
  • Ω – 3 λιπαρά οξέα.

Στα παιδιά αυτό είναι ακόμα πιο σημαντικό να ληφθεί υπόψιν αφού οι απαιτήσεις σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά είναι υψηλότερες και συνεπώς έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο από ότι οι ενήλικες για την εκδήλωση ανεπαρκειών.

Διαιτητική πρωτεΐνη: Παρέχει στα παιδιά τα απαραίτητα αμινοξέα για τη σύνθεση πρωτεϊνών και άλλων ουσιών όπως ορμονών και νευροδιαβιβαστών. Να σημειωθεί ότι το προφίλ των αμινοξέων φυτικής προέλευσης είναι μικρότερης ποιότητας σε σχέση με της ζωικής.

Σίδηρος: Ο σίδηρος είναι πολύ σημαντικός στα πρώτα χρόνια ζωής των παιδιών, αφού είναι βασικός για την ανάπτυξη του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ο μηχανισμός δράσης του είναι μέσα από τη συμμετοχή του στη μυελίνωση, στη λειτουργία των νευροδιαβιβαστών ή στη δημιουργία δενδριτών στον ιππόκαμπο.

Ασβέστιο και Βιταμίνη D: Βασικό θρεπτικό συστατικό για την εξασφάλιση της υγειούς ανάπτυξης των οστών είναι το ασβέστιο – βέβαια ο μεταβολισμός του ρυθμίζεται από τη βιταμίνη D, για αυτό είναι καίριας σημασίας για τη διατήρηση της υγείας των οστών.

Βιταμίνη Β12: Στα έμβρυα και τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, η ανεπάρκεια βιταμίνης Β12 μπορεί να προκαλέσει ανεπαρκή ανάπτυξη, κινητικά προβλήματα και καθυστερημένη ανάπτυξη.

Ιώδιο: Η ανεπάρκεια ιωδίου προκαλεί μη επαρκή παραγωγή της θυρεοειδικής ορμόνη και για αυτό και για αυτό υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένου της διαταραγμένης πνευματικής ανάπτυξης και καθυστερημένης φυσιολογικής ανάπτυξης.

Ω – 3 λιπαρά οξέα: Συμμετέχουν στην οπτική και γνωσιακή ανάπτυξη και παράλληλα διερευνάται η σχέση του με την αρτηριακή πίεση και την ανοσολογική απάντηση.

Μέχρι τώρα, όπως φαίνεται και από τα αποτελέσματα της ανασκόπησης δεν μπορούν να βγουν ξεκάθαρα συμπεράσματα.

Πιο συγκεκριμένα:

Ανάπτυξη: Η πλειοψηφία των μελετών που σχετίζονται με το βάρος, το ύψος και των ανθρωπομετρικών δεικτών σε έμβρυα, παιδιά και εφήβους ήταν παρόμοια είτε ακολουθούσαν είτε όχι χορτοφαγική διατροφή. Μειονέκτημα αποτελεί ωστόσο η μείωση της ποικιλίας σε τρόφιμα και ομάδες τροφίμων.

Ακόμα για τη παχυσαρκία πολύ σημαντικό είναι να δοθεί βάση στο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, μιας και συνδέεται πολύ ισχυρά με την παιδική παχυσαρκία.

Τα οφέλη των διατροφών που είναι βασισμένων σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα οφείλονται στην υψηλή κατανάλωση λαχανικών, φρούτων και νερού, με αποτέλεσμα να διατηρούν μειωμένη την καθημερινή ενεργειακή πρόσληψη.

Βιταμίνη D και υγεία των οστών: Μιας και οι κυριότερες διαιτητικές πηγές της βιταμίνης D είναι ζωικής προέλευσης, οι vegetarian και ακόμα περισσότερο οι vegan βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο μειωμένης πρόσληψης βιταμίνης D. Παράλληλα, πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και η ηλιακή έκθεση και ίσως η συμπληρωματική χορήγηση της βιταμίνης D να έχει αξία όχι μόνο στα έμβρυα, αλλά και στα παιδιά και στους εφήβους.

Σίδηρος: Η ανεπάρκεια σιδήρου είναι η πιο κοινή ανεπάρκεια σε μικροθρεπτικά παγκοσμίως με κυριότερη πηγή σιδήρου το κρέας και επιπροσθέτως βοηθάει την απορρόφηση του σιδήρου από άλλες πηγές. Μπορεί να έχει παρατηρηθεί ότι παρόμοιες ή υψηλότερη είναι η πρόσληψη σε παιδιά που ακολουθούν χορτοφαγική δίαιτα σε σχέση με τα παιδιά που δεν ακολουθούν. Να σημειωθεί όμως ότι η πρόσληψη σιδήρου, δεν αντικατοπτρίζει τα επίπεδα σιδήρου.

Ιώδιο: Το ιώδιο είναι ζωτικής σημασίας επειδή είναι βασικό για τη βέλτιστη φυσιολογική και νευρολογική ανάπτυξη των εμβρύων, παιδιών και εφήβων, με το επιτραπέζιο αλάτι, τα ψάρια και τα θαλασσινά και τα γαλακτοκομικά προϊόντα να είναι πολύ καλές πηγές.

Βιταμίνη Β12: Στις vegan διατροφές, ο κίνδυνος ανάπτυξης ανεπάρκειας είναι μεγαλύτερος σε σχέση με τις χορτοφαγικές, λόγω της ακόμα μικρότερης τροφικής επιλογής – συγκεκριμένα, η Β12 βρίσκεται στο κρέας και σε ζωικά προϊόντα. Το συμπλήρωμα Β12 είναι πολύ συνηθισμένο στα παιδιά και τους εφήβους.

Μπορεί να μην υπάρχουν ακόμα τα ερευνητικά δεδομένα που θα μας οδηγήσουν στην εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, αλλά οι διατροφικές ανεπάρκειες είναι πιο πιθανό να υπάρχουν σε παιδιά μικρότερων των 4 χρόνων. Επίσης, τα οφέλη στην υγεία των χορτοφαγικών διατροφών δεν είναι ακόμα αξιοσημείωτα και χρειάζεται εκτεταμένη μελέτη κλινικών δεικτών για να βγουν κατευθυντήριες οδηγίες.


Πηγές:

Schürmann S, Vegetarian diets in children: a systematic review., Eur J Nutr. 2017 Aug;56(5):1797-1817


Μαρία Μεντζέλου, Διατροφολόγος – Διαιτολόγος B.Sc., Μ.Sc. στην Κλινική Διατροφή, Τηλέφωνο: 6984515475, E-mail: maria.mentzelou@hotmail.com

Η λανθασμένη αντίληψη σχετικά με το βάρος και συμπτώματα κατάθλιψης σε νέους υπέρβαρους και παχύσαρκους

Teenage girl (16-18) with measuring tape wrapped around body

Η λανθασμένη αντίληψη σχετικά με το βάρος και συμπτώματα κατάθλιψης σε νέους υπέρβαρους και παχύσαρκους

Οι λόγοι της παχυσαρκίας είναι γνωστοί, όπως είναι: η ποιότητα και η ποσότητα του καταναλισκόμενου φαγητού, καθιστική καθημερινότητα και ψυχολογικά αίτια. Οι συνέπειες της ακόμα πιο γνωστές, όπως: καρδιοπάθειες, σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, υπέρταση και εγκεφαλικό.

Αυτό που δεν είναι ισάξια γνωστό είναι το πώς η αντίληψη, για την οποία το βάρος λειτουργεί αιτιολογικά, συνδέει την παχυσαρκία με την κατάθλιψη. Μπορεί ο ακριβής μηχανισμός που τα ενώνει να μην είναι απόλυτα γνωστός αλλά πολύ σημαντικό ρόλο έχει:

  • η αυτοεκτίμηση,
  • ο στιγματισμός λόγω της κατάστασης του βάρους και
  • η ικανοποίηση που παίρνει κανείς από το σώμα του.

Όταν κανείς αισθάνεται ελλειποβαρής ή υπέρβαρος ή παχύσαρκος ή οτιδήποτε άλλο εκτός του μέσου βάρους και ανεξαρτήτως από το ποιο είναι το πραγματικό του βάρος, είναι πιθανόν να εκδηλώσει:

  • συμπτώματα κατάθλιψης,
  • χαμηλότερη αυτοεκτίμηση και
  • για αυτοκτονικές τάσεις.

Ακόμα και στις περιπτώσεις παχυσαρκίας έχει ξεπεραστεί η άποψη του στιγματισμού, ως μέσο προώθησης της απώλειας της περίσσειας του σωματικού βάρους, μιας και μόνο είχε τα αντίθετα αποτελέσματα.

Ενδιαφέρον εύρημα που δείχνει την αξία της ικανοποίησης που λαμβάνει ο καθένας από το σώμα του είναι πως οι υπέρβαροι και παχύσαρκοι έφηβοι και νεαροί ενήλικες που είχαν τη λανθασμένη άποψη πως ανήκουν στο μέσο όρο για το βάρος είχαν σημαντικά χαμηλότερη αύξηση του Δείκτη Μάζας Σώματος για περισσότερο από 10 χρόνια σε σχέση με τους νέους που σωστά αντιλαμβανόντουσαν πως είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.

Ακόμα φαίνεται πως οι νέοι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι που θεωρούν ότι έχουν ένα φυσιολογικό βάρος είναι περισσότερο πιθανό να έχουν λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης σε δεύτερο χρόνο για περισσότερο από τα επόμενα 12 χρόνια. Έτσι μια ΄΄παρανόηση’’ μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά. Συνεπώς, σε όποια κατηγορία σωματικού βάρους και αν ανήκει κανείς (ελλειποβαρής – νορμοβαρής – υπέρβαρος – παχύσαρκος) και πιστεύει πως είναι υπέρβαρος μπορεί να είναι επιβλαβές για την ψυχική του υγεία.

Έτσι, τα προγράμματα που στοχεύουν στην απώλεια βάρους θα πρέπει να επικεντρώνονται στη διόρθωση εσφαλμένων αντιλήψεων, όπως επίσης και θα πρέπει να διαχειρίζονται θέματα που αφορούν την αυτοεκτίμηση, το στιγματισμό του βάρους και την ικανοποίηση που παίρνει κανείς από το σώμα του.


Πηγές:

Thurston IB et. al., Cross-sectional and Prospective Examination of Weight Misperception and Depressive Symptoms Among Youth with Overweight and Obesity., Prev Sci. 2017 Feb;18(2):152-163.


Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

Μαθαίνεις σωστά το παιδί σου να τρώει;

Μαθαίνεις σωστά το παιδί σου να τρώει;

Το περιβάλλον του σπιτιού έχει πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της διατροφής του παιδιού (κυρίως αφορά παιδιά ηλικίας 2 χρόνων ως 12 χρόνων) και στην ανάπτυξη και είναι ο πυλώνας για την πρόληψη και θεραπεία της παιδικής παχυσαρκίας. Ακόμα έχει καθοριστικό ρόλο στην κοινωνικοποίηση του παιδιού, συμπεριλαμβανομένου την υιοθέτηση διατροφικών συνηθειών, όπως επίσης και ότι από οικογένεια σε οικογένεια υπάρχουν διαφοροποιήσεις λόγω διαφορετικών πολισμικών επιρροών.

Οι γονεϊκές πρακτικές σχετικά με το φαγητό και ο τρόπος με τον οποίο τρώνε αντιπροσωπεύει σε μεγάλο βαθμό τις συνήθειες των γονιών που επηρεάζουν τη διατροφή του παιδιού ή/και το βάρος του. Οι γονεϊκές πρακτικές σχετικά με το φαγητό είναι τεχνικές ή συμπεριφορές που χρησιμοποιούν οι γονείς με σκοπό να επηρεάσουν τη διατροφική πρόσληψη του παιδιού.

Παραδοσιακά, το οικοδόμημα των πρακτικών σίτισης περιελάβανε:

  • την πίεση για να φάει κανείς,
  • την απαγόρευση,
  • τον έλεγχο της πρόσληψης τροφών από το παιδί και
  • τη χρήση μέσων επιβράβευσης για την κατανάλωση τροφίμων.

Πλέον έχουν επεκταθεί κα συμπεριλαμβάνουν:

  • τη μίμηση του διατροφικού προτύπου των γονέων,
  • το γευματικό περιβάλλον της οικογένειας,
  • τις πρακτικές προετοιμασίας του φαγητού,
  • την ανάμειξη των παιδιών στο σχεδιασμό και την προετοιμασία των γευμάτων και
  • το να ελέγχουν τα ίδια τα παιδιά πότε, που, τι και πόσο θα φάνε.

Αυτό που έχει διαπιστωθεί είναι το οικογενειακό περιβάλλον σχετίζεται με τη σχέση μεταξύ της κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών από το παιδί και των γονεϊκών πρακτικών σίτισης, όπως τη μίμηση του διατροφικού τους προτύπου, τους κανόνες σχετικά με το φαγητό και την ενθάρρυνση.

Τέλος, έχει φανεί πως η σχέση σίτισης αλλάζει όσο τα παιδιά μεγαλώνουν και για αυτό είναι σημαντικό και πως οι γονεϊκές πρακτικές σίτισης θα πρέπει με τη σειρά τους να αλλάζουν και αυτές. Σε νεότερες ηλικίες τα παιδιά είναι πιο εξαρτημένα από τις επιλογές τροφίμων που τους παρέχουν οι γονείς τους. Όσο όμως μεγαλώνουν γίνονται όλο και πιο ανεξάρτητα και οι συνομήλικοι τους είναι εκείνοι που επηρεάζουν σε μεγαλύτερο βαθμό τις διατροφικές τους συνήθειες. Αξίζει να τονιστεί πως είναι πιθανόν οι επιρροή από τους συνομηλίκους να επηρεάσει και την προσέγγιση των γονέων στο κομμάτι της διατροφής των παιδιών τους.


Πηγές:

Vaughn AE et. al., Measuring parent food practices: a systematic review of existing measures and examination of instruments., Int J Behav Nutr Phys Act. 2013 May 20;10:61


Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

Πώς οι νεαρές υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες ”βλέπουν” το σώμα τους;

Πώς οι νεαρές υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες ”βλέπουν” το σώμα τους;

Κατά τη διάρκεια της μετάβασης στην ενηλικίωση, έχει παρατηρηθεί πως η αρνητική εικόνα σώματος αυξάνεται δραματικά για τις νεαρές υπέρβαρες και παχύσαρκες γυναίκες˙ όπου ως εικόνα σώματος ορίζεται το πώς το κάθε άτομο αντιλαμβάνεται ή νοιώθει σχετικά με το σώμα του.

Οι δύο πιο σημαντικοί παράγοντες που σχετίζονται με την αρνητική εικόνα σώματος είναι:

  • Η μη ικανοποίηση από το σώμα˙ δηλαδή όταν σε κάποιον δεν αρέσει το σώμα του και θα επιθυμούσε να ήταν διαφορετικό και
  • Η λανθασμένη αντίληψη για το μέγεθος του˙ δηλαδή όταν κάποιος δεν μπορεί σωστά να αναγνωρίσει το μέγεθος του σώματος του

και είναι σε θέση να οδηγήσουν σε διάφορα προβλήματα υγείας.

Η μειωμένη ικανοποίηση από την εικόνα σώματος έχει συνδεθεί με διάφορες ανθυγιεινές συμπεριφορές όπως:

  • αδηφαγικά επεισόδια,
  • κάπνισμα,
  • πρόσληψη βάρους,
  • μειωμένη φυσική δραστηριότητα,
  • κατάθλιψη,
  • μειωμένη αυτοεκτίμηση και
  • ανάπτυξη διατροφικών διαταραχών.

Τα γεγονότα
Καθοριστικοί παράγοντες για τη διατήρηση αυτής της κατάστασης είναι:

  • η ηλικία,
  • το φύλο,
  • η φυλή και
  • ο βαθμός της παχυσαρκίας,

μιας και για παράδειγμα οι γυναίκες αναφέρουν πιο συχνά πως δεν είναι ικανοποιημένες από το σώμα τους σε σχέση με τους άνδρες.

  • Μελέτες έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως τα υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα είναι πιο πιθανό να έχουν λανθασμένη αντίληψη για την εικόνα του σώματος τους εν συγκρίσει με τα φυσιολογικού βάρους.
  • Η υπερεκτίμηση της κατάστασης του σωματικού βάρους από τις υπέρβαρες γυναίκες μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια σε μελλοντικά προγράμματα διαχείρισης του σωματικού βάρους, μιας και το θέμα της ικανοποίησης του σώματος συχνά προκαλεί θέματα σχετικά με: την ψυχολογία, τον κοινωνικό περίγυρο, την αυτοεκτίμηση και τη διατροφή.

Συνεπώς, αν ένα πρόγραμμα διατροφής εστιάζει αποκλειστικά στην απώλεια βάρους, χωρίς να λαμβάνει υπόψιν τις λανθασμένες αντιλήψεις για την εικόνα του σώματος και την ανακρίβεια για το μέγεθος του σώματος μπορεί να οδηγήσει σε αρνητική εικόνα σώματος και σε κάποια από τις παραπάνω ανθυγιεινές συμπεριφορές.

Αυτό λοιπόν που θα πρέπει να συμβαίνει είναι να ευαισθητοποιείται κανείς για το μέγεθος του σώματος και δίνεται έμφαση στην αποδοχή του, μέσα από μικρούς, μετρήσιμου και εφικτούς στόχους.


Πηγές:

  • Hannah M. Lerner, Body size perception and ideal body size in overweight and obese young adult women, Eat Weight Disord. 2016 Sep;21(3):487-92

    Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

Στρες και έφηβοι: Πως επηρεάζει τη διατροφική τους συμπεριφορά

Στρες και έφηβοι

Πως επηρεάζει τη διατροφική τους συμπεριφορά

Ο όρος ‘’στρες’’ αναφέρεται στις διαδικασίες που περιλαμβάνουν την αντίληψη, την εκτίμηση και την απάντηση σε επιβλαβή γεγονότα ή ερεθίσματα. Το στρες μπορεί να βιώνεται είτε συναισθηματικά είτε σωματικά, απειλώντας το ευ – ζην του οργανισμού.

Επίσης υπάρχουν και δύο κατηγορίες: το οξύ και το χρόνιο.

  1. Το οξύ στρες ενεργοποιεί προσαρμοστικές καταστάσεις και υποστηρίζει συμπεριφορικές και ενδοκρινικές αλλαγές που προάγουν:
  • την ενεργειακή κινητοποίηση,
  • την υψηλή καρδιακή δραστηριότητα,
  • την αύξηση της αρτηριακής πίεσης.

Όλες οι παραπάνω επιπτώσεις χρειάζονται ενεργειακή κατανάλωση, καταστέλλοντας την όρεξη για φαγητό και τελικά την ενεργειακή πρόσληψη.

  1. Το χρόνιο στρες προάγει την ινσουλινο – αντίσταση και επηρεάζει ορμόνες και νευροπεπτίδια που σχετίζονται με την όρεξη.

Παράλληλα, προωθείται η κοιλιακή εναπόθεση λίπους και η κατανάλωση ενεργειακά πυκνών τρόφιμων υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος και σάκχαρα εν συγκρίσει με την κατάσταση του οξέος στρες.

Tο παρατεταμένο στρες οδηγεί σε φθορά των ρυθμιστικών συστημάτων, προκαλώντας βιολογικές αλλαγές πως μειώνουν τις προσαρμοστικές διαδικασίες και αυξάνει την επιρρέπεια στις ασθένειες, όπως επίσης συνδέεται με το άγχος, την κατάθλιψη, το θυμό, την απάθεια και την αποξένωση, συναισθήματα πολύ στενά συνδεδεμένα με την εφηβεία.

Η ενεργειακή πρόσληψη, με την επιρροή του στρες, μπορεί κατά 40% να αυξηθεί, κατά 40% μπορεί να μειωθεί και περίπου στο 20% των ανθρώπων μένει ανέπαφη.

Συνήθως, τα κοινά χαρακτηριστικά των τροφίμων που προτιμώνται σε συνθήκες στρες είναι:

  • Υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος και σάκχαρα.

Η επιλογή τέτοιων τροφίμων βοηθά στη βελτίωση της διάθεσης και στη μείωση του στρες. Μην ξεχνάτε πως δεν είναι τυχαίο ότι η συναισθηματική κατάσταση και η τροφική επιλογή είναι δύο έννοιες συνδεδεμένες από την βρεφική ηλικία, αφού η πέψη γλυκών ή λιπαρών τροφίμων ηρεμεί τα βρέφη και καταπραΰνει το κλάμα και τον πόνο.

Οι έφηβοι καθημερινά βομβαρδίζονται από στρεσογόνους παράγοντες σχετικούς με:

  • ακαδημαϊκές υποχρεώσεις τους,
  • προσδοκίες για αριστεία από τους γονείς και τους δασκάλους,
  • αντιπαραθέσεις με τους γονείς και τους φίλους
  • πειράγματα από τους συνομηλίκους.

Επίσης στην εφηβεία, η αντίδραση στο στρες είναι αυξημένη, λόγω του ότι οι νέοι είναι πιο ευσυνείδητοι και ευαίσθητοι. Ταυτόχρονα, απομακρύνονται από τους γονείς τους σε μια προσπάθεια να νοιώσουν ανεξάρτητοι και να αποκτήσουν την προσωπική τους ταυτότητα.

Στρες και Καρδιαγγειακός κίνδυνος κατά την εφηβεία

Το στρες μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην πνευματική και σωματική υγεία των παιδιών και των εφήβων, με αποτέλεσμα ψυχολογικές και συναισθηματικές διαταραχές όπως και την προώθηση των καρδιαγγειακών.

  • Υπάρχουν ενδείξεις πως το στρες (και το σωματικό) που βιώνεται κατά την παιδική και εφηβική ηλικία είναι σημαντικός προδιαθεσικός παράγοντας για καρδιαγγειακά μετέπειτα, μιας και σχετίζονται με δείκτες φλεγμονής και την ανάπτυξη αθηρογέννεσης.
  • Η συμπεριφοριστική επιρροή του στρες στην καρδιαγγειακή υγεία εστιάζεται στην αλλαγή της συμπεριφοράς για τον έλεγχο του σωματικού βάρους.
  • Ταυτόχρονα, το στρες προάγει τα καρδιαγγειακά προωθώντας την τροφική επιλογή ενεργειακά πυκνών τροφίμων, οδηγώντας σε αύξηση της ενεργειακής πρόσληψης ή/και σε μείωση της προθυμίας για σωματική δραστηριότητα.

Το στρες δεν είναι αθώο σε καμία ηλικία και πόσο μάλλον στην εφηβεία που είναι η περίοδος που κατ΄ εξοχήν τα άτομα προσπαθούν να διαμορφώσουν χαρακτήρα και υιοθετούν διατροφικές συμπεριφορές που τους ακολουθούν και στην ενήλικη ζωή τους. Το οικογενειακό και σχολικό περιβάλλον πρέπει να έχουν υποστηρικτικό ρόλο, να τους παρέχουν πληροφόρηση και να τους δίνουν το χώρο να κάνουν τις επιλογές τους ως αυτόνομες και αυτάρκεις προσωπικότητες.


Πηγές:

  • Yau YH, Potenza MN, Stress and eating behaviors., Minerva Endocrinol. 2013 Sep;38(3):255-67
  • Roemmich JN et. al., Stress, behavior, and biology: risk factors for cardiovascular diseases in youth., Exerc Sport Sci Rev. 2014 Oct;42(4):145-52

    Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

H αντίληψη της εικόνας σώματος στην εφηβεία

Η αντίληψη της εικόνας σώματος στην εφηβεία

Στην εφηβεία υπάρχει μια τάση να μην αντιλαμβάνεται το άτομο σωστά την κατάσταση του σωματικού του βάρους. Μεταξύ  εφήβων, υπέρβαρους και μη, τόσο η υπερεκτίμηση όσο και η υποεκτίμηση του σωματικού βάρους μπορούν να οδηγήσουν σε συμπτώματα κατάθλιψης καθώς και άλλα ψυχολογικά προβλήματα και είναι πιθανόν να επηρεάσουν τις συμπεριφορές διαχείρισης του βάρους.

Πιο συγκεκριμένα, οι μη υπέρβαροι έφηβοι που υπερεκτιμούν το μέγεθος του σώματος τους πιθανόν να βιώσουν τη μη ικανοποίηση από το σώμα τους. Κάτι τέτοιο μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για ανάπτυξη τόσο μη φυσιολογικών προτύπων ή συμπεριφορών όσο και διατροφικών διαταραχών.

Από την άλλη, υπέρβαροι έφηβοι που υποεκτιμούν το μέγεθος του σώματος τους, ίσως είναι λιγότερο κινητοποιημένοι να μειώσουν το σωματικό τους λίπος, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο να εμφανίσουν κάποια χρόνια ασθένεια τα επόμενα χρόνια.

Σε νούμερα, ο επιπολασμός της μη ικανοποίησης από το σώμα του κάθε ατόμου κυμαίνεται από 24 – 46 % στα κορίτσια και από 12 – 26 % στα αγόρια και συνεχίζει να αυξάνεται σε παγκόσμιο επίπεδο. Παραδείγματος χάριν σε ένα πρόσφατο δελτίο που αφορούσε 43 χώρε παγκοσμίως σημειώθηκε πως ανάμεσα σε 15χρονους έφηβους, το 40% των κοριτσιών και το 22% των αγοριών δεν ήταν ικανοποιημένα από το σώμα τους.

Σε πληθυσμούς με υψηλό επιπολασμό παχυσαρκίας, οι συγκρίσεις που λαμβάνουν χώρα με θέμα το βάρος, πιθανώς να υποκρύπτουν μια αλλαγή ως προς το τι θεωρείται ‘’φυσιολογικό’’. Παραδείγματος χάριν το υπέρβαρο αυτή την εποχή είναι πιθανό να θεωρείται σε μεγάλο βαθμό ‘’φυσιολογικό’’.

Τα δεδομένα δείχνουν μια μείωση με το πέρασμα του χρόνου στην υπερεκτίμηση του μεγέθους του σώματος ανάμεσα στα μη υπέρβαρα αγόρια και κορίτσια και παράλληλα μια αύξηση στην υποεκτίμηση του μεγέθους του σώματος στους υπέρβαρους εφήβους.

Ακόμα, φαίνεται πως το αντίκτυπο των συγκρίσεων ως προς το σωματικό βάρος είναι ισχυρότερος παράγοντας να αλλάξουν την αντίληψη σχετικά με το βάρος παρά τη συμπεριφορά. Τα ευρήματα ακόμα δείχνουν πως μειώνεται η αντίληψη που έχει το κάθε άτομο ότι αν είναι υπέρβαρο αυξάνεται και η πιθανότητα να αρχίσει δίαιτα.

Μεταξύ των δύο φύλων φαίνεται πως ο επιπολασμός των αγοριών που κάνουν δίαιτα παραμένει μικρότερος από εκείνο των κοριτσιών, επιβεβαιώνοντας πως τα αγόρια ενδιαφέρονται λιγότερο για το βάρος τους σε σχέση με τα κορίτσια.

Η μειωμένη τάση να κάνουν προσπάθειες απώλειας βάρους τα μη παχύσαρκα κορίτσια είναι μια θετική ένδειξη της μείωσης των μη φυσιολογικών διατροφικών συμπεριφορών ή διατροφικών προτύπων. Ωστόσο, η μη ικανοποίηση από το σώμα παραμένει ένα σύνηθες πρόβλημα που θα μπορούσε να οδηγήσει σε μη φυσιολογικές διατροφικές συμπεριφορές ή πρότυπα και διατροφικές διαταραχές.

Τέλος, η λανθασμένη αντίληψη για το τι θεωρείται φυσιολογικό βάρος σώματος στους υπέρβαρους εφήβους πιθανόν να περιορίσει την αποτελεσματικότητα πολιτικών υγείας, αλλά και παρεμβάσεων που στοχεύουν στη μείωση του σωματικού βάρους και στην βελτίωση της υγείας. Βέβαια, η υποτίμηση του μεγέθους του σώματος πιθανόν και να σχετίζεται με βελτιωμένη εικόνα σώματος και ίσως και να ήταν σε θέση να μειώσει την εμφάνιση μη φυσιολογικών διατροφικών συμπεριφορών ή προτύπων και διατροφικών διαταραχών. Συνεπώς, τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα της υποτίμησης του μεγέθους του σώματος ανάμεσα στους υπέρβαρους εφήβους που αναπτύσσονται τόσο σωματικά όσο και συναισθηματικά θέτουν μία αρκετά σοβαρή πρόκληση για την ανάπτυξη αποτελεσματικών παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Έτσι δεν χάνει την αξία η συνεχής ευαισθητοποίηση και ανάπτυξη παρεμβάσεων κατά της παχυσαρκίας που προλαμβάνουν την μη ικανοποίηση από το σώμα και ταυτόχρονα συνδυάζονται με υγιεινές συμπεριφορές διαχείρισης του βάρους από όλους τους εφήβους ανεξαιρέτως.


Πηγές:

  • Quick V. et. al., Body size perception and weight control in youth: 9-year international trends from 24 countries., Int J Obes (Lond). 2014 Jul;38(7):988-94

    Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

Δεκαπλασιασμός της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας μέσα σε τέσσερις δεκαετίες

Δεκαπλασιασμός της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας μέσα σε τέσσερις δεκαετίες

Δελτίο Τύπου : Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

νέα μελέτη από το IMPERIAL COLLEGE LONDON και τον ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΥΓΕΙΑΣ με συμμετοχή του ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ

Τα παχύσαρκα παιδιά και έφηβοι, παγκοσμίως, θα είναι περισσότερα από τα ελλιποβαρή μέχρι το 2022

10 Οκτωβρίου, 2017 – Λονδίνο: Ο αριθμός των παχύσαρκων παιδιών και εφήβων (ηλικίας 5 έως 19 ετών) παγκοσμίως έχει δεκαπλασιαστεί τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, σύμφωνα με μία νέα μελέτη που πραγματοποιήθηκε από το Imperial College London και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Αν οι τρέχουσες τάσεις συνεχίσουν, περισσότερα παιδιά και έφηβοι θα είναι παχύσαρκα παρά μέτρια ή σοβαρά ελλιποβαρή μέχρι το 2022.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Lancet ακριβώς πριν την Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας (11 Οκτωβρίου). Αναλύθηκαν δεδομένα μετρήσεων ύψους και βάρους σχεδόν 130 εκατομμυρίων ατόμων ηλικίας 5 ετών και άνω (31,5 εκατομμύρια άτομα 5 έως 19 ετών και 97,4 εκατομμύρια άτομα 20 ετών και άνω). Ο αριθμός των συμμετεχόντων είναι ο μεγαλύτερος που έχει υπάρξει σε επιδημολιογική μελέτη. Περισσότεροι από 100 ερευνητές συμμετείχαν στη μελέτη, η οποία αξιολόγησε τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) και πως έχει αλλάξει το σκηνικό της παχυσαρκίας παγκοσμίως από το 1975 έως το 2016.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα ποσοστά παχυσαρκίας στα παιδιά κα τους εφήβους παγκοσμίως αυξήθηκαν από λιγότερο από 1% (ισοδύναμο με πέντε εκατομμύρια κορίτσια και έξι εκατομμύρια αγόρια) το 1975, σε σχεδόν 6% στα κορίτσια (50 εκατομμύρια) και σχεδόν 8% στα αγόρια (74 εκατομμύρια) το 2016. Συνδυαστικά, ο αριθμός των παχύσαρκων ατόμων 5 έως 19 ετών υπερδεκαπλασιάστηκε παγκοσμίως, από 11 εκατομμύρια το 1975 σε 124 εκατομμύρια το 2016. Επιπλέον 213 εκατομμύρια άτομα ήταν υπέρβαροι το 2016, αλλά ήταν κάτω από το όριο της παχυσαρκίας.

Ο συγγραφέας του άρθρου και καθηγητής της Σχολής Δημόσιας Υγείας του Imperial College London, Majid Ezzati, δήλωσε: “Κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες , τα ποσοστά παχυσαρκίας σε παιδιά και εφήβους έχουν εκτοξευτεί παγκοσμίως, και συνεχίζουν να αυξάνονται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Τελευταία, τα επίπεδα παχυσαρκίας έχουν σταθεροποιηθεί σε χώρες υψηλού εισοδήματος, αλλά παραμένουν απαράδεκτα υψηλά.”

Ο καθηγητής Ezzati προσθέτει: “Οι ανησυχητικές αυτές τάσεις αντικατοπτρίζουν τις επιπτώσεις του μάρκετινγκ και των πολιτικών τροφίμων παγκοσμίως, με τις υγιεινές και υψηλής θρεπτικής αξίας τροφές να είναι πολύ ακριβές για αδύναμες οικονομικά οικογένειες και κοινότητες. Οι τάσεις αυτές προμηνύουν μία γενιά παιδιών και εφήβων που θα μεγαλώνουν ως παχύσαρκα άτομα με κακή κατάσταση θρέψης. Χρειαζόμαστε τρόπους για να αυξήσουμε τη διαθεσιμότητα των υγιεινών και θρεπτικών τροφών στο σπίτι και το σχολείο, ιδιαιτέρως για οικονομικά αδύναμες οικογένειες και κοινότητες, καθώς και κανονισμούς και σχετική φορολογία για να προστατεύσουμε τα παιδιά από το μη υγιεινό φαγητό.”

Περισσότεροι παχύσαρκοι από ελλιποβαρής 5 έως 19 ετών μέχρι το 2022

Οι συγγραφείς λένε ότι αν συνεχίσουν οι μετά το 2000 τάσεις, τα παγκόσμια επίπεδα παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας θα ξεπεράσουν τα επίπεδα για μέτρια και σοβαρά ελλιποβαρή για την ίδια ηλικιακή ομάδα έως το 2022.

Παρ ‘όλα αυτά, ο μεγάλος αριθμός παιδιών και εφήβων με μέτρια ή σοβαρά ελλιποβαρή το 2016 (75 εκατομμύρια κορίτσια και 117 αγόρια) εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία, ιδίως στα φτωχότερα μέρη του κόσμου. Αυτό αντικατοπτρίζει την απειλή που συνιστά ο υποσιτισμός σε όλες τις μορφές του, καθώς υπάρχουν ελλιποβαρής και παχύσαρκοι νέοι που ζουν στις ίδιες κοινότητες.

Τα παιδιά και οι έφηβοι μετατοπίστηκαν ταχέως από κατά το μεγαλύτερο μέρος ελλιποβαρείς σε κυρίως υπέρβαροι σε πολλές χώρες μεσαίου εισοδήματος, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ασίας, της Λατινικής Αμερικής και της Καραϊβικής. Οι συγγραφείς λένε ότι αυτό θα μπορούσε να αντανακλά την αύξηση της κατανάλωσης ενεργειακά πυκνών τροφών, ιδιαίτερα των επεξεργασμένων υδατανθράκων, που οδηγούν σε αύξηση βάρους και δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Η Δρ Fiona Bull, συντονιστής προγράμματος για την παρακολούθηση και την πρόληψη των μη μεταδοτικών ασθενειών στον Π.Ο.Υ., δήλωσε: “Τα στοιχεία αυτά υπογραμμίζουν, υπενθυμίζουν και ενισχύουν ότι το υπέρβαρο και η παχυσαρκία αποτελούν σήμερα παγκόσμια κρίση για την υγεία και απειλούν να επιδεινωθεί τα επόμενα χρόνια εκτός αν ξεκινήσουμε και λαμβάνουμε δραστικά μέτρα. ”

Παγκόσμια δεδομένα για την παχυσαρκία και το χαμηλό βάρος

Το 2016, υπήρχαν 50 εκατομμύρια κορίτσια και 74 εκατομμύρια αγόρια με παχυσαρκία στον κόσμο, ενώ ο παγκόσμιος αριθμός κοριτσιών και αγοριών που είναι μέτρια ή σοβαρά ελλιποβαρή ήταν 75 εκατομμύρια και 117 εκατομμύρια αντίστοιχα.

Ο αριθμός των παχύσαρκων ενηλίκων αυξήθηκε από 100 εκατομμύρια το 1975 (69 εκατομμύρια γυναίκες, 31 εκατομμύρια άνδρες) σε 671 εκατομμύρια το 2016 (390 εκατομμύρια γυναίκες, 281 εκατομμύρια άνδρες). Ένα άλλο 1,3 δισεκατομμύριο ενήλικες ήταν υπέρβαροι, αλλά έπεσαν κάτω από το όριο για την παχυσαρκία.

Δεδομένα της Περιοχής/Χώρας για παχυσαρκία, ΔΜΣ και ελλιποβαρείς

Παχυσαρκία:

Η αύξηση της παιδικής και εφηβικής παχυσαρκίας σε χώρες με χαμηλό και μεσαίο εισόδημα, ειδικά στην Ασία, έχει επιταχυνθεί από το 1975. Αντιθέτως, στις χώρες με υψηλό εισόδημα έχει επιβραδυνθεί και σταθεροποιηθεί.

Η μεγαλύτερη αύξηση στον αριθμό των παχύσαρκων παιδιών και εφήβων παρατηρήθηκε στην Ανατολική Ασία, σε Αγγλόφωνες περιοχές με υψηλό εισόδημα (Η.Π.Α., Καναδάς, Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιρλανδία και Ηνωμένο Βασίλειο), και στη Μέση Ανατολή και τη Βόρια Αφρική.

Το 2016, τα ποσοστά παχυσαρκία ήταν τα υψηλότερα συνολικά στην Πολυνησία και στη Μικρονησία, στο 25.4% στα κορίτσια και στο 22.4% στα αγόρια, ακολουθούμενοι από τις Αγγλόφωνες περιοχές με υψηλό εισόδημα. Το Ναουρού είχε το υψηλότερο επιπολασμό παχυσαρκίας για τα κορίτσια (33.4%), και οι Νήσοι Κουκ είχαν το υψηλότερο για τα αγόρια (33.3%).

Στην Ευρώπη, τα κορίτσια στη Μάλτα και τα αγόρια στην Ελλάδα είχαν τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, στο 11.3% και 16.7% του πληθυσμού αντίστοιχα. Τα κορίτσια και τα αγόρια στη Μολδαβία είχα τα χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας, στο 3.2% και 5% του πληθυσμού αντίστοιχα.

To Tμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών συμμετείχε σε αυτή την Παγκόσμια Μελέτη μέσω των στοιχείων που έδωσε από την Μελέτη GRECO. Ο Επιστημονικός Υπεύθυνος αυτής της Μελέτης, καθηγητής διατροφής του ανθρώπου, Αντώνης Ζαμπέλας δήλωσε: ” Η παιδική παχυσαρκία είναι πλέον ένα μεγάλο πρόβλημα παγκοσμίως. Στη χώρα μας υπάρχει πλέον ένας ικανοποιητικός αριθμός αξιόπιστων μελετών που διερεύνησε και εξακολουθεί να διερευνά το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας, όπως η Μελέτη GRECO, που διεξήχθη σε αντιπροσωπευτικό δείγμα από όλη τη χώρα σε παιδία δημοτικού σχολείου. Λόγω του ότι ο κίνδυνος εμφάνισης χρόνιων νοσημάτων στην ενήλικη ζωή αυξάνεται με την παρουσία παιδικής παχυσαρκίας, πρέπει να ληφθούν μέτρα άμεσα σε επίπεδο χώρας για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος που είναι πλέον πρόβλημα δημόσιας υγείας”.

Τα κορίτσια στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν το 73ο υψηλότερο ποσοστό παχυσαρκίας παγκοσμίως (6ο στην Ευρώπη), και τα αγόρια στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν τη 84η υψηλότερη παχυσαρκία παγκοσμίως (18η στην Ευρώπη).

Τα κορίτσια στις Η.Π.Α. είχαν το 15ο υψηλότερο ποσοστό παχυσαρκίας παγκοσμίως, και τα αγόρια είχαν τη 12ο υψηλότερη παχυσαρκία παγκοσμίως.

Μεταξύ των χωρών υψηλού εισοδήματος, οι Η.Π.Α. είχαν τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας για τα κορίτσια και τα αγόρια.

ΔΜΣ:

Η μεγαλύτερη αύξηση του ΔΜΣ των παιδιών και εφήβων από το 1975 ήταν στην Πολυνησία και στη Μικρονησία και για τα δύο φύλα, και στην κεντρική Λατινική Αμερική για τα κορίτσια. Η μικρότερη αύξηση του ΔΜΣ των παιδιών και εφήβων κατά τη διάρκεια των τεσσάρων δεκαετιών που κάλυψε η μελέτη παρατηρήθηκε στην Ανατολική Ευρώπη.

Η χώρα με τη μεγαλύτερη αύξηση του ΔΜΣ για τα κορίτσια ήταν η Σαμόα, όπου αυξήθηκε κατά 5.6 kg/m2, και για τα αγόρια ήταν οι Νήσοι Κουκ, όπου αυξήθηκε κατά 4.4 kg/m2.

Ελλιποβαρείς:

Η Ινδία είχε την υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης μέτριας και σοβαρής έλλειψης βάρους κάτω των 19 ετών κατά τη διάρκεια αυτών των τεσσάρων δεκαετιών (το 24.4% των κοριτσιών και το 39.3% των αγοριών ήταν μέτρια ή σοβαρά ελλιποβαρή το 1975, και 22.7% και 30.7% το 2016). Τα 97 εκατομμύρια των παιδιών και των εφήβων που είναι μέτρια ή σοβαρά ελλιποβαρή στον κόσμο ζούσαν στην Ινδία το 2016.

Υπάρχουν λύσεις για να μειώσουν την παιδική και εφηβική παχυσαρκία

Σε συνδυασμό με τη δημοσίευση των νέων εκτιμήσεων παχυσαρκίας, ο ΠΟΥ δημοσιεύει μια περίληψη της Εφαρμογή Σχεδίου για τη Λήξη της Παιδική Παχυσαρκίας (ECHO). Το πρόγραμμα δίνει στις χώρες σαφείς οδηγίες για αποτελεσματικές δράσεις για να καταπολεμηθεί η παιδική και εφηβική παχυσαρκία. Ο ΠΟΥ έχει επίσης δημοσιεύσει κατευθυντήριες οδηγίες στους εργαζόμενους στην υγειονομική περίθαλψη για να εντοπίσουν και να διαχειριστούν παιδιά που είναι υπέρβαρα ή παχύσαρκα.

Ο Δρ Bull πρόσθεσε: “Ο ΠΟΥ ενθαρρύνει τις χώρες να υλοποιήσουν τις προσπάθειες που απευθύνονται στα περιβάλλοντα που σήμερα αυξάνουν τις πιθανότητες παιδικής παχυσαρκίας. Οι χώρες θα πρέπει να στοχεύσουν ιδιαίτερα στο να μειώσουν την κατανάλωση φθηνών, εξαιρετικά-επεξεργασμένων, πυκνών θερμίδων, φτωχών σε θρεπτικά συστατικά τροφίμων. Θα πρέπει επίσης να μειώσουν το χρόνο που τα παιδιά δαπανούν σε δραστηριότητες με βάση την οθόνη και σε καθιστικές δραστηριότητες αναψυχής με το να προωθούν μεγαλύτερη συμμετοχή σε σωματική δραστηριότητα μέσω δραστήριας αναψυχής και αθλημάτων.”


ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΑΡΑΚΑΛΟΥΜΕ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ:

Caroline Brogan

Media and Communications Officer (Research)

Imperial College London

Tel: +44(0)20 7594 3415

Email: caroline.brogan@imperial.ac.uk

Out of hours: +44 (0)7803 886248

Paul Garwood

Department of Communications

World Health Organization

Tel: +41 796037294

Email: garwoodp@who.int and media@who.int

Αγγελική Ματσούκη

ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

Τηλ +30 210 5294844

public.relations@aua.gr

 

Σνακ και Εφηβεία

Σνακ και Εφηβεία

Τα ποτά και τα τρόφιμα που καταναλώνονται ως σνακ συνεισφέρουν περίπου στο 25% της συνολικής ημερήσιας πρόσληψης και είναι μια ιδιαιτέρως σημαντική πηγή θρεπτικών συστατικών για τους νέους ηλικίας 2 – 19 ετών.

Τα κίνητρα για την κατανάλωση σνακ είναι:

  • Πείνα:

Η κατανάλωση σνακ συνοδευμένη με το αίσθημα της πείνας είναι συνδεδεμένη με υγιεινές διατροφικές επιλογές, απουσία ωστόσο πείνας συχνά οι έφηβοι οδηγούνται στην κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε λίπος, σάκχαρα και αλάτι.

  • Τοποθεσία:

Η τοποθεσία πιθανόν επηρεάζει την τροφική επιλογή κατά τη λήψη σνακ όπως και το μέγεθος της μερίδας. Έχει φανεί πως η κατανάλωση σνακ στο σπίτι είναι συνδεδεμένη με πιο υγιεινές επιλογές, ενώ η κατανάλωση σε άλλους χώρους είναι συνδεδεμένη με μεγαλύτερο μέγεθος μερίδας και υψηλότερη περιεκτικότητα λίπους / χαμηλότερη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες.

  • Κουλτούρα:

Η κατανάλωση σνακ μπορεί να επηρεαστεί από:

  • Το κοινωνικό περιβάλλον
  • Τις πεποιθήσεις γύρω από το φαγητό
  • Την κοινωνικο – οικονομική κατάσταση

Έχει παρατηρηθεί πως σε μια παρέα που έχει βγει για φαγητό αν καταναλώσουν συνολικά αυξημένη ποσότητα φαγητού, τότε το άτομο θα τείνει να καταναλώσει περισσότερο.

Σημαντικό ρόλο επίσης κατέχει και η ανασφάλεια για το φαγητό, με αποτέλεσμα να συνηθίζουν να αποφεύγουν τα σνακ αφού έχουν περιορισμένη ή καθόλου πρόσβαση στο φαγητό κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Συμπεριφορές που μπορούν να επηρεάσουν τα ενδιάμεσα γεύματα:

  • Παράλληλες δραστηριότητες:

Η κατανάλωση τροφίμων όταν γίνεται παράλληλα με άλλες δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εκείνη την ώρα έχει ως αποτέλεσμα να αυξάνεται το μέγεθος του φαγητού που θα καταναλωθεί μετέπειτα μέσα στην ημέρα.

  • Επιβράβευση:

Η ευαισθησία στην επιβράβευση μπορεί να οδηγήσει στην επιλογή ενεργειακά πυκνών τροφίμων και αναψυκτικών πλούσιων σε ζάχαρη.

Τα οφέλη στην υγεία

Η συχνή κατανάλωση φαγητού μπορεί να βελτιώσει το λιπιδαιμικό προφίλ και να μειώσει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά.

Αμφιλεγόμενη είναι η επίδραση της συνήθειας κατανάλωσης σνακ μέσα στην ημέρα στο σωματικό βάρος αφού φαίνεται πως συνδέεται αντίστροφα με το συνολικό λίπος του σώματος στους νορμοβαρείς, ενώ σχετίζεται θετικά με την περιφέρεια μέσης και το πάχος του υποδόριου λίπους στους υπέρβαρους.

Η ανησυχία αναφορικά με τα σνακ έγκειται στην αύξηση της κατανάλωσης ενεργειακά πυκνών τροφίμων, φτωχών σε θρεπτικά συστατικά, με τελική αύξηση της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης.

Αυτό δε σημαίνει πως προτρέπουμε τα παιδιά να μην καταναλώνουν σνακ, αλλά πρέπει να δοθεί προσοχή στο τι επιλέγουν να καταναλώσουν ως σνακ:

  • αποφεύγοντας τρόφιμα ή ποτά πλούσια σε λίπος ή σάκχαρα
  • επιλέγοντας τρόφιμα που καλύπτουν τις διατροφικές ανάγκες.

Πηγές:

  • Larson N, Story M, A review of snacking patterns among children and adolescents: what are the implications of snacking for weight status?, Child Obes. 2013 Apr;9(2):104-15
  • Hess JM et. al., What Is a Snack, Why Do We Snack, and How Can We Choose Better Snacks? A Review of the Definitions of Snacking, Motivations to Snack, Contributions to Dietary Intake, and Recommendations for Improvement., Adv Nutr. 2016 May 16;7(3):466-75

    Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com

Αν τα παιδιά μασούσαν πιο αργά

Αν τα παιδιά μασούσαν πιο αργά

Ας σκεφτούμε μια στιγμή το εξής: λίγο-πολύ συχνά υποβιβάζουμε το φαγητό μας. Τρώμε στα γραφεία μας, όρθιοι, βγάζουμε φαγητό και τρώμε άσκοπα στην κίνηση στο αυτοκίνητο και μασουλάμε ενώ κάνουμε πολλαπλές εργασίες. Τέτοιες ”συμπεριφορές” δεν είναι μόνο ανθυγιεινές για τους ενήλικες, στέλνουν και στα παιδιά (τους μελλοντικούς ενήλικες) ένα ”ανθυγιεινό μήνυμα” να αρνούνται τη σημασία της εκτίμησης του φαγητού και της απόλαυσής του.

Η γρήγορη κατανάλωση καταπνίγει το κρίσιμο σήμα κορεσμού για πληρότητα και διακοπή κατανάλωσης τροφής.

Σε μια πολύ πρόσφατη μελέτη στο επιστημονικό περιοδικό Pediatric Obesity (doi: 10.1111 / ijpo.12091), οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η αναμονή 30 δευτερολέπτων μεταξύ λήψης τροφής επιτρέπει στα παιδιά να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι πια πεινασμένα  αποτρέποντας την λήψη βάρους.

Ο στόχος της μελέτης ήταν να ελαχιστοποιήσει την ποσότητα που έτρωγαν τα παιδιά πριν το στομάχι τους δώσει το σήμα πως δεν πεινάνε πλέον, δηλαδή να αυξήσει το  «αντανακλαστικό κορεσμού». Το σήμα αυτό συνήθως χρειάζεται περίπου 15 λεπτά για να ενεργοποιηθεί, αλλά στη σύγχρονη κοινωνία ολόκληρα γεύματα μπορούν να καταναλωθούν σε πολύ λιγότερο χρόνο.

Η μελέτη έδειξε πως το βάρος των παιδιών που ακολούθησαν την οδηγία να τρώνε πιο αργά μειώθηκε κατά 2% ± 5,7% σε 6 μήνες και κατά 3,4% ± 4,8% σε 1 χρόνο. Αντίθετα, τα παιδιά που συνέχισαν να τρώνε γρήγορα αυξήσαν το βάρος του κατά 5,8% ± 4,4% σε 6 μήνες και κατά 12,6% ± 8,3% σε ένα χρόνο!

Κρατήστε το εξής: μάθετε τα παιδιά σας να τρώνε ήρεμα, να μη βιάζονται και να κάνουν παύσεις κατά το γεύμα τους. Με τον τρόπο αυτό, δίνεται ορθότερο σήμα κορεσμού αλλά και απολαυμβάνουν περισσότερο το φαγητό τους. Επειδή όμως εμείς είμαστε τα πρότυπα για τα παιδιά, ας ξεκινήσουμε από εμάς τους ίδιους!

Διαβάστε εδώ: Μάσησε περισσότερο για να χορτάσεις: ορμόνες και ρύθμιση βάρους


Πηγή: Salazar Vázquez et al. : Control of overweight and obesity in childhood through education in meal time habits. The ‘good manners for a healthy future’ programme, Pediatr Obes. 2016 Dec

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26667210


Επιμέλεια: Χαρά Σκουλαρίκη, Κλινική Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, M.Sc.

Πως η επιβράβευση επηρεάζει τις διατροφικές συμπεριφορές των εφήβων;

Πως η επιβράβευση επηρεάζει τις διατροφικές συμπεριφορές των εφήβων;

Μια σύντομη σύνοψη

Ανάμεσα στους εφήβους έχει παρατηρηθεί μειωμένη κατανάλωση γαλακτοκομικών, φρούτων και λαχανικών, ενώ έχει παρατηρηθεί αυξημένη κατανάλωση ενεργειακά πυκνών σνακ και αναψυκτικών με αυξημένη περιεκτικότητα ζάχαρης. Αυτές οι διατροφικές συνήθειες είναι ανησυχητικές μιας και έχουν συνδεθεί με την παχυσαρκία.

Ο παράγοντας της επιβράβευσης

Εύγεστα τρόφιμα, όπως ενεργειακά πυκνά τρόφιμα και αναψυκτικά με ζάχαρη έχει φανεί πως χρησιμοποιούνται ως ένας τρόπος ‘’επιβράβευσης’’ σε σχέση με τρόφιμα όπως τα φρούτα.

Ρόλο – κλειδί έχει το παχυσαρκογόνο περιβάλλον στο οποίο ζούμε αφού χαρακτηρίζεται από πληθώρα εύγεστων τροφίμων για αυτό και είναι πιο πιθανό να ενεργοποιούν το κίνητρο της επιβράβευσης.

Οι έφηβοι επιλέγουν τι θα φάνε τόσο βάση προσωπικών αλλά και περιβαλλοντικών παραγόντων. Στους προσωπικούς παράγοντες σημαντικό ρόλο έχει η ευαισθησία στον παράγοντα της επιβράβευσης, αφού αντανακλά τη λειτουργικότητα του συμπεριφοριστικού τους συστήματος.

Η θεωρία

Η θεωρία ενίσχυσης της ευαισθησίας εξηγεί πως το συμπεριφοριστικό σύστημα πρωταρχικά οργανώνεται από τη ντοπαμίνη (νευροδιαβιβαστή) και μπορεί να οριστεί ως:

Η τάση για να κινητοποιηθεί μια συγκεκριμένη συμπεριφορά μέσα από την παρουσία ή την αναζήτηση ερεθισμάτων επιβράβευσης όπως δηλαδή είναι τα εύγεστα τρόφιμα.

Τι ισχύει

Η ευαισθησία στην επιβράβευση είναι υψηλότερη κατά την εφηβική ηλικία σε σχέση με την παιδική ή την ενήλικη ζωή και για αυτό είναι πολύ σημαντική για την εξήγηση των συμπεριφορών των εφήβων.

Μελέτες έχουν δείξει πως έφηβοι με μεγαλύτερη ευαισθησία στην επιβράβευση διαθέτουν με αυξημένη δραστηριότητα περιοχές του εγκεφάλου που συμμετέχουν στην επιβράβευση μέσω τροφίμων και για αυτό βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο για να γίνουν υπέρβαροι.

Για αυτό έχουν προταθεί δύο διατροφικά μονοπάτια κατανάλωσης τροφής:

  1. Βάση της συναισθηματικής τους κατάστασης
  2. Πυροδότησης από περιβαλλοντικά στοιχεία όπως η όψη και η μυρωδιά του φαγητού.

Έξτρα

Παράλληλα και η συμμετοχή του περιβάλλοντος δεν μπορεί να παραληφθεί, αφού τόσο το σπίτι όσο και το σχολείο συνδέονται με την διατροφική πρόσληψη των εφήβων.

Πρόσβαση ή διαθεσιμότητα σε εύγεστα σνακ και αναψυκτικά σε αυτούς τους χώρους συνδέονται με υψηλότερη κατανάλωση αυτών των προϊόντων.

Συμπέρασμα

Το περιβάλλον πιθανόν αλληλεπιδρά με τον παράγοντα της ευαισθησίας στην επιβράβευση και το διατροφικό μοτίβο προωθώντας την κατανάλωση ενεργειακά πυκνών σνακ και αναψυκτικών με ζάχαρη.

Επικουρικά και άλλοι σημαντικοί παράγοντες για την τροφική επιλογή των εφήβων είναι:

  • Η επιρροή των συνομηλίκων,
  • Η συμπεριφορά των γονιών,
  • Οι λιγούρες,
  • Οι διατροφικές προτιμήσεις και
  • Η επιρροή των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης

Πηγές:

  • De Cock N. et. al., Sensitivity to reward and adolescents’ unhealthy snacking and drinking behavior: the role of hedonic eating styles and availability., Int J Behav Nutr Phys Act. 2016 Feb 9;13:17

    Γράφει για το NutriNews.gr η Μαρία Μεντζέλου, Πτυχιούχος Τμήματος Επιστήμης Διαιτολογίας – Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τηλ. 6984515475, email: maria.mentzelou@hotmail.com